Loop Leeuwarden-lessen

Maar goed dat dit jaar Loop Leeuwarden tijdens Pinksteren was. Het hardloopevenement zorgde voor levendigheid in het centrum van de stad en voorkwam een blamage. Net als bij andere reguliere gebeurtenissen als de bloemetjesmarkt met Hemelvaart valt het dan niet op dat er in Leeuwarden Culturele Hoofdstad niks te beleven valt. Nou ja, toeristen kunnen de voormalige gevangenis Blokhuispoort bekijken alsmede in de Prinsentuin frutsels in het kader van Land van Taal. Gratis, dus verwacht geen Europese culturele hoogstandjes. Bezoekers aan de stad kunnen een kaartje kopen voor het Keramiekmuseum dat eind vorig jaar heropende na een verbouwing, de standaardcollectie trok een record aantal bezoekers ook al is de Europese culturele dimensie ver te zoeken. Hetzelfde kan gezegd worden over de in Leeuwarden geboren kunstenaar Escher en de expositie in het Fries museum: veel belangstelling voor uitgekauwde kost, absoluut geen Europees cultureel spektakel. Ik sprak toeristen afkomstig uit Zoetermeer op een bankje voor het museum: we begrijpen niet waarom Leeuwarden Culturele Hoofdstad is. Gelukkig hebben we de gebruikelijke evenementen als Loop Leeuwarden en het Friese straatfestival – ook al zo’n culturele hoogvlieger – om te maskeren dat Culturele Hoofdstad een aanfluiting is.

De kern van het probleem: iets organiseren valt nog niet mee. Mooi te zien bij Loop Leeuwarden zelf. Dit jaar de dertiende editie, ik participeerde in de eerste drie alsmede de laatste vijf. Liep tevens de eerste drie edities van de Marathon van Sneek de hele marathon, mooie gelegenheid om de twee evenementen met elkaar te vergelijken. De Marathon van Sneek ontstond uit onvrede over de gang van zaken rond de voorganger van Loop Leeuwarden, drijvende kracht is een bekende Friese zanger met een passie voor hardlopen. De organisatie beschikt over materiedeskundigheid, zowel artistiek als sportief weet het van de hoed en de rand. Dat kun je van de Leeuwarder organisatoren niet zeggen, die proberen Sneek na te apen met wisselend succes. Dit jaar waren ook in Leeuwarden de startnummers aan de voorkant voorzien van de voornaam zodat toeschouwers na het lezen van de naam een persoonlijke aanmoediging kunnen leveren. Geslaagde imitatie, ook voor de komende jaren een goed idee. Onzinnige na-aperij was de finish op een verhoogd platform. In Sneek een wezenlijk onderdeel van de beleving van de deelnemers, in Leeuwarden voegt het niets toe aan de oude, oorspronkelijke situatie. Hardlopers spurten omhoog, stappen over de kabels van de tijdregistratie en dalen weer af. Beneden aangekomen trof ik wethouder Friso Douwstra die voorafgaand aan zijn wethouderschap participeerde in de organisatie.

De Leeuwarder wethouder van economische zaken vertrekt later dit jaar naar Japan voor een inspiratiereis omtrent (product)innovatie. Japanse bedrijven zijn goed in het benutten van expliciete en impliciete kennis. Explicite kennis is te vangen in woorden, schema’s, symbolen, formules en dergelijke en in die vorm overdraagbaar. Impliciete kennis zit in de hoofden van de mensen en om die reden lastig te benutten. Wat voor onze begrippen een sociale innovatie zou zijn is voor Japanse bedrijven heel gewoon: het werk zo organiseren dat beide typen kennis elkaar versterken. Het lastige bij de komende trip is dat er eigenlijk niks te zien is. Desondanks hoop ik dat de wethouder inspiratie opdoet voor actie, de organisatie van Loop Leeuwarden kan wel een kwaliteitsimpuls gebruiken. Dit jaar wat minder deelnemers vanwege Pinksteren, goed dat de loop er was want daarmee werd een blamage voorkomen. Culturele Hoofdstad is echt een drama, niks te beleven en nog meer dan een half jaar te gaan.

Advertisements

Fontein van opluchting

Friese bobo’s beschut bijeen in Bolsward toonden zich opgelucht na het spuiten van tien van de elf fonteinen. Het is omdat het aan bestuurlijke slagkracht ontbreekt, anders had er een fontein van opluchting gespoten. Het nalatenschap van Culturele Hoofdstad is veiliggesteld. Tenzij er voor volgend jaar middelen beschikbaar worden gesteld voor het organiseren van (culturele) evenementen moeten we vaststellen dat dit het allemaal is. In Leeuwarden zouden we de ingebruikname van de fonteinen in de elf Friese steden kunnen volgen op een groot scherm, menigeen met mij wist geen groot scherm te ontwaren. Een scherm van een formaat waar menig huishouden de neus voor ophaalt en een paar speakers, niks te zien en weinig te horen. Twee officials gezien, de artistiek leider Anna Tilroe en wethouder Sjoerd Feitsma. Bij de eerste mist waren die verdwenen, kennelijk op weg naar Bolsward. Geen betere manier om symbolisch duidelijk te maken dat Leeuwarden heeft afgedaan als Culturele Hoofdstad. Binnen een kwartier na de videoboodschap van de kunstenaar en de dankwoorden van de drijvende kracht was de bulk van de aanwezigen alweer verdwenen. We kunnen gerust met vakantie, meer valt er niet te beleven.

Lezers van de Volkskrant konden een mooi verhaal lezen over de geschiedenis van het project rond de fonteinen in de elf Friese steden, gelukkig ook online te raadplegen op http://www.volkskrant.nl/cultuur-media/elf-grote-kunstprojecten-langs-de-route-van-de-elfstedentocht-een-krankzinnig-plan-met-happy-end~bf229f8b/ . De programmamaker zoek voor de laatste aflevering van de documentaire nog mensen die van standpunt zijn veranderd: aanvankelijk tegen een fontein in de eigen woonplaats en nu razend enthousiast. Afgaand op berichten in de media kunnen de fonteinen op de nodige belangstelling rekenen, die mensen moeten te vinden zijn. Kan de Friese tamtam z’n werk even doen?

Als alle fonteinen later dit jaar klaar zijn lijken mij infopanelen wel op z’n plaats, een willekeurige toerist heeft bij het zien van eentje geen idee dat er nog tien andere de moeite van het bekijken waard zijn. Het gaat echt niet als vanzelf een toeristische trekker worden. Voor de mensen die zich wellicht zorgen maken over de mistfontein in Leeuwarden, aan het gebruikte water zijn een tweetal metalen toegevoegd die voorkomen dat de Legionellabacterie zich kan ontwikkelen. Eens per jaar moet de voorraad aangevuld worden. Het fontein kan in principe 24 uur per dag en zeven dagen per week mist produceren die ultrasoon wordt opgewekt: watermoleculen worden mechanisch steeds kleiner gemaakt zodat er vanzelf mist ontstaat die opstijgt. U kunt nu gerust andere dingen gaan doen want dit was Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018.

Chinese connectie

Leeuwarder architect Hans Achterbosch wint prijs met project in China zo viel onlangs in de zakelijke uitgave Fries Journaal te lezen. Desondanks nog geen Chinese toerist in Leeuwarden Culturele Hoofdstad gezien. Hoe staat het eigenlijk met onze relatie met zusterstad Liyang? Kennelijk heeft het architectenbureau als enige weten te profiteren van deze stedenband, ik heb na de de euforie uit het begin nooit meer iets uit China vernomen. Je zou verwachten dat ze zich dit jaar wel zouden manifesteren nu er binnenkort een fontein van Chinese origine officieel in gebruik wordt genomen. Volgens menigeen worden de fonteinen in de elf Friese steden een toeristische trekker, ik begrijp alleen nog niet hoe. Bij de keuze van de ontwerpers is met een scheef oog gekeken naar het land van herkomst, daar zouden toeristen vandaan kunnen komen. Iedereen is bekend met de aantrekkingskracht van het Overijsselse Giethoorn op Chinese toeristen, niet verrassend willen anderen dat na-apen. Zo konden we in een commercieel getinte bijlage van de Leeuwarder Courant van 9 mei jongstleden lezen dat de Groningse vestingstad Bourtange iets vergelijkbaars probeert en dat men in Drenthe daartoe het Hunebedcentrum positioneert. Het wil allemaal nog niet vlotten begrijp ik.

Zullen Chinezen gaan vallen voor “hun” fontein? Misschien wel voor dat kunstwerk, maar niet voor de andere. Per slot van rekening is een ander kunstwerk van de hand van een Japanner en van oudsher botert het niet zo tussen die volken. Bij Aziatische mensen luisteren de omgangsvormen wat preciezer dan wat wij doorgaans gewend zijn, wellicht heeft een gebrek aan invoelingsvermogen de relatie met Liyang geen goed gedaan. Commercieel heeft het tot op heden weinig opgeleverd. Zoals Bourtange in Giethoorn is wezen kijken en praten, ging ooit een wethouder van economische zaken van Leeuwarden in het Amerikaanse Silicon Valley kijken en gaat de huidige later dit jaar in Japan een kijkje nemen. Gemeenschappelijke factor: succes elders laat zich zelden eenvoudig ergens anders repliceren.

De kans dat de elf fonteinen als vanzelf veel toeristen gaan trekken lijkt mij niet groot. Voor wat betreft het fontein van Chinese hand zou je kunnen overwegen om de Chinese studenten die aan Stenden Hogeschool internationale gastvrijheid studeren erbij te betrekken. Het wordt hoognodig tijd om de Chinese connectie beter te benutten.

Beloofde land

Recreatiegebied de Groene Ster is zonder festivals een paradijsje op aarde, maar met festivals niet voor de kioskhouder. Die moet dit jaar met vier festivals maar zien hoe hij aan de centen komt, de festivals willen niet dat hij open is. De gemeente Leeuwarden steunt de festivals en dat mag gerust opmerkelijk worden genoemd, de kioskhouder pacht de kiosk en onderhoudt het toiletgebouw. Bedenk dat een tweede toiletgebouw in het gebied de gemeente geld kost. Geen raadslid maakt zich druk over deze rare gang van zaken en dat staat in schril contrast met de ophef rond de Zuivelhoeve in de Kleine Kerkstraat. De ondernemer in kwestie kreeg een waarschuwing wegens venten op straat want dat mag niet. Jarenlang staat de beste man illegaal spullen op straat te verkopen, krijgt ie een waarschuwing en zucht Twitter onder de reacties. Raadsleden buitelen over elkaar heeft om hun afschuw te ventileren en verwijzen de ondernemer naar wethouder Friso Douwstra van economische zaken. Die weet precies waarover het gaat, als raadslid hielp hij op zaterdagen weleens een familielid en verkocht hij zelf spullen op straat. Met zoveel boter op je hoofd dat de Zuivelhoeve die niet weet te slijten kun je maar beter de vlucht voorwaarts maken: ondernemers in de Kleine Kerkstraat mogen met een plan voor straatverkoop komen.

In de Groene Ster probeert een ondernemer langs legale weg een boterham te verdienen zodat hij de pacht kan betalen, mag dat niet van de gemeente Leeuwarden. Kern van het probleem aldaar is dat de inkomsten van de kioskhouder niet de inkomsten van de festivalorganisaties zijn. Bij de eerste editie van Welcome to the Village was er geen probleem, de kiosk zat naast het festivalterrein. Vervolgens schoof het festival een stukje op en tot vorig jaar werd de kioskhouder netjes financieel gecompenseerd door de organisatie. De eerste edities van Psy-Fi ook geen probleem, de kiosk kon gewoon open zijn. Vorig jaar een hoop gedoe, festivals wilden niet dat de kiosk open zou zijn wegens het weglekken van inkomsten, maar wilden ook niet compenseren. De ondernemer mocht de schade bij de gemeente in rekening brengen, die ging vervolgens ook moeilijk doen: pas onlangs is het laatste deel gekort betaald. Om nog meer gedoe dit jaar te vermijden had de kioskhouder met zijn boekhouder recentelijk een gesprek met een tweetal ambtenaren. Het hoofd evenementen, een voormalige gemeentesecretaris van een opgeheven buurgemeente, en nog iemand. Naar ik heb begrepen dreigden de ambtenaren met gedwongen sluiting wanneer de ondernemer niet “vrijwillig” gesloten zou willen zijn. De festivals willen niet dat hij open is en de gemeente daarom ook niet. Ruimhartige vergoeding van het verlies aan inkomen was niet aan de orde.

Kennelijk worden er verschillende partijen in de Groene Ster erg zenuwachtig dat een ondernemer op onfatsoenlijke wijze onder druk gezet moet worden. Vorig jaar konden we na afloop van Welcome to the Village in de Leeuwarder Courant lezen dat het festival met tegenvallende inkomsten kampte. Lange tijd mocht dit paradepaardje van Culturele Hoofdstad meer dan de rest, het moet in toenemende mate aan strengere regels voldoen. Minder muziek in de kleine uurtjes, minder inkomsten uit bierverkoop. Kwestie van tijd dat dit festival commercieel niet meer uit kan in het gebied. Later deze maand Promised Land, voor de kioskhouder allesbehalve het beloofde land, het lijkt mij dat de raadsleden zich hier maar eens druk over moeten maken. Ambtenaren die een ondernemer dreigen met van alles en nog wat kan echt niet.

Niks te zien

Jaren geleden konden we halverwege de maand mei weten waar we in het kader van de kijkdagen Europa om de hoek konden zien wat er met Europese subsidiecenten in Friesland gebeurde. Dit jaar niks te zien. Het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) heeft zich getransformeerd tot een subsidieloket, meer ambities hebben de noordelijke bestuurders kennelijk niet. Ik denk inmiddels met enige weemoed terug naar het bezoek aan het niet meer bestaande kenniscentrum sociale innovatie van Stenden Hogeschool. Destijds gefinancierd met Europese middelen, op zich een goed idee maar matig uitgevoerd. Veel aandacht gaat er doorgaans uit naar productinnovatie terwijl sociale en procesinnovatie onderbelicht blijven. Procesinnovatie gaat over de manier waarop producten en diensten worden voortgebracht, sociale innovatie gaat over de wijze waarop arbeidsorganisaties worden ingericht. Nu er dit jaar niks te zien valt rijst de vraag: wat heeft het College van Gedeputeerde Staten van Friesland afgelopen jaren in gang gezet waar we in de toekomst van gaan profiteren?

Het project Culturele Hoofdstad zal zoals het nu gaat niet veel opleveren. Voor een beperkt aantal evenementen zijn nog kaarten beschikbaar, de kans dat het nalatenschap uit onbetaalde rekeningen zal bestaan neemt met de dag af. Of de investering van tientallen miljoenen euro’s wordt terugverdiend waag ik te betwijfelen. Culturele Hoofdstad leert veel waaronder dat de inwoners van deze provincie het geen straf vinden een cultureel evenement te bezoeken en dat menigeen er graag eentje organiseert. Dat smaakt naar meer. (Semi-)overheden doen de Friezen een groot plezier wanneer ze voor de begroting van volgend jaar geld reserveren ten behoeve van (culturele) evenementen. Zonder centen val er niks te organiseren en te zien. Ervaringen met festivals in recreatiegebied de Groene Ster maken duidelijk dat het niet verkeerd is wanneer organisatoren over relevante kennis en vaardigheden beschikken. Aan creatieve concepten om publiek te trekken ontbreekt het veelal niet, de uitvoering bepaalt in hoge mate het eindresultaat en is in veel gevallen voor verbetering vatbaar. Roept de vraag op: waar kunnen in Friesland mensen relevante kennis en vaardigheden opdoen? Een culturele (kennis)infrastructuur is met het beruchte Herenakkoord verloren gegaan, een aanzet voor iets nieuws heb ik nog niet voorbij zien komen.

Wethouder Friso Douwstra van economische zaken mag zich af en toe van de domme houden, hij gaat toch maar mooi op inspiratiereis naar Japan om daar wijzer te worden. Vervelende is alleen dat daar niks te zien is. De wijze waarop Japanse bedrijven met (product)innovatie omgaan is aan de buitenkant niet te zien, ze passen een vorm van sociale innovatie toe. Voor de thuisblijvers niet getreurd, ik heb even wat opgeduikeld waar iedereen z’n voordeel mee kan doen. Geschikt voor bedrijfsleven en als vervolg op Culturele Hoofdstad, bekijk het filmpje van een hooggeleerde mevrouw en een artikel van haar hand: http://hbr.org/2012/04/teamwork-on-the-fly . Culturele Hoofdstad wordt geen echt succes omdat het aan teamwork heeft ontbroken.

Groene Ster-klucht

Nooit gedacht dat recreatiegebied de Groene Ster het decor zou gaan vormen van een heuse soap. Festivals aldaar onwetend gehouden over de invoering van toeristenbelasting moeten die toch betalen ook al kunnen ze die niet meer in de toegangsprijzen verrekenen want de kaartverkoop is al gestart. Weinig mensen weten dat burgemeester Crone aan de basis van dit melodrama stond. Het begon met de eerste editie van Welcome to the Village toen het nog niet het paradepaardje van Culturele Hoofdstad was. Samen met iemand anders destijds een bezwaarschrift ingediend, niet omdat we iets tegen het festival hadden maar omdat het niet goed georganiseerd was. De organisatie wilde de festivalgangers laten parkeren op de plaats waar dagrecreanten dat doorgaans plegen te doen. Bij mooi strandweer zou dat op een verkeerschaos zijn uitgedraaid, niemand had weet van dat festival. Geen strandweer maar noodweer, het festivalterrein moest twee maal ontruimd worden. Dat ging wel van een leien dakje en tot tevredenheid van de burgemeester. Die liet na afloop in het Friesch Dagblad weten dat de festivals zich zonder de gemeente wel zouden  kunnen redden. Omdat hij de verborgen gebreken niet had waargenomen kwam hij tot een verkeerde conclusie waar we nog steeds last van hebben.

Een festival organiseren is een kwestie van een creatief concept bedenken waarmee je publiek hoopt te trekken, de uitvoering is een kwestie van projectmanagement en logistiek. Elk boek over projectmanagement meldt dat je er verstandig aan doet de belanghebbenden in beeld te brengen waaronder de mensen die geen belang bij het project hebben, die kunnen de boel aardig verzieken. Belanghebbenden in de Groene Ster zijn natuurlijk de reguliere gebruikers, daar hebben de festivalorganisaties gesteund door de gemeente Leeuwarden geen boodschap aan. Voor een vlekkeloze logistiek is kennis van het gebied nodig, de organisatoren hebben die niet en de ambtenaren weten die niet te leveren. Die denken tot op de dag van vandaag dat ze vanachter een bureau op het gemeentehuis oplossingen kunnen bedenken die (niet) werken. Ze verwarren een kaart van een gebied met het gebied zelf. De kaart van het recreatiegebied ziet er zeer overzichtelijk uit maar maakt niet zichtbaar wat er zoal gebeurt. Elke interventie aldaar heeft impact, alleen ter plekke kun je de gevolgen zien. Geen ambtenaar is in al die jaren een kijkje wezen nemen. Het had allemaal anders gekund, Stichting Groene Ster Duurzaam heeft meerdere malen om een geluidsmeetnet gevraagd, je had voor weinig geld een project voor technische studenten kunnen formuleren. Mooi voorbeeld van wat tegenwoordig het Internet of Things (IoT) wordt genoemd, het meetnet trainen met een neuraal netwerk om achtergrondgeluid te herkennen valt onder kunstmatige intelligentie. Het autoverkeer op de Groningerstraatweg is goed voor tientallen decibels nog voordat er een noot wordt gespeeld. Voor luttele euro’s had je collectief een stuk wijzer kunnen zijn, het Leeuwarder leervermogen schommelt nu nog steeds rond nul.

Volgens ons gemeentebestuur onder de bezielende leiding van de probleemveroorzaker gaat een nieuw bestemmingsplan uitkomst bieden. Een extern bureau ontwikkelt er eentje. Vrijwel zeker strengere regels waaraan de festivalorganisaties zich hebben te houden, mijn inschatting is dat Welcome to the Village daar het meeste last van gaat krijgen. Bedenk dat dit festival en Psy-Fi er zijn vanwege Leeuwarden Culturele Hoofdstad en dat niemand had kunnen bedenken dat dit paradepaardje mogelijkerwijs als eerste vertrekt. Burgemeester Crone heeft een geweldige soap doen ontstaan, volgend jaar de ontknoping: welk festival gaat het redden?

Leeuwarden heeft het wel gezien

Een hoorzitting naar aanleiding van het mislukken van Culturele Hoofdstad lijkt mij te veel van het goede: betrokkenen zullen het toch nooit leren. Mislukken is misschien niet helemaal de juiste omschrijving, er valt immers dit jaar van alles te beleven, het wordt gewoon geen succes. Vorige week bij een supermarkt op het Cambuurplein een exemplaar van de lokale Huis aan Huis-uitgave gescoord met daarin een paginagrote advertentie met activiteiten op de koopzondag aan het begin van de meivakantie. ‘s Middags aangekomen in het centrum van Leeuwarden: niks te beleven. Deels verrast en deels ook niet want er wordt een patroon zichtbaar: met vakantie zijn Leeuwarders pleite en maakt niemand zich druk over toeristen. Met de paasdagen niks te beleven, wees niet verbaasd wanneer bij de eerstvolgende feestdagen er weer niets te doen is. Dat belooft niet veel goeds voor de zomermaanden. In plaatsen waar men afhankelijk van toerisme is gaan de mensen weg wanneer de toeristen weg zijn. Je merkt aan alles dat de stad niet gewend is om gasten te ontvangen.

In menig toeristisch plaatsje en op veel campings heel gewoon, een mededelingenbord. Ik begrijp niet waarom er geen (tijdelijke) borden in de stad staan met nuttige info voor toeristen, zeker nu duidelijk is dat de digitale informatievoorziening niet op orde is. Allemaal naar een plattegrondje turende mensen die vrijwel zeker een smartphone op zak hebben. Die kunnen ze goed gebruiken op de Voorstreek. Sommige deelnemers aan de theatervoorstelling Wereldburgers van de Voorstreek ( http://voorstreek.lc.nl ) hebben een affiche achter de etalageruit met daarop een QR-code waarmee een podcast tevoorschijn getoverd kan worden. Bedenkers gaan er kennelijk vanuit dat iedereen de bedoeling snapt, een toelichting ontbreekt namelijk. Verderop in de straat zit sinds kort een bedrijf dat zich specialiseert in locatiegebaseerd verhalen vertellen en Augmented Reality, Quick Response-codes zijn daarin doorgaans de eerste stap. Het Leeuwarder bedrijf bestaat al langer en realiseerde interactieve fietsroutes in dorpen ten zuiden van de stad. Een vergelijkbaar initiatief werd jaren geleden in de wijk Huizum opgeleverd. Desondanks sjokken onze gasten passief door de straten. Voor de genoemde voorstelling zijn nog kaarten beschikbaar, toch jammer dat je dat bijna niet kunt weten. Wereldburgers van de Voorstreek is een coproductie van Tryater en de Leeuwarder Courant. Abonnees kregen een inspirerende bijlage bij de krant die vaker niet dan wel wordt gelezen. Ik zag in de lokale Huis aan Huis eenmaal een aankondiging, heb je die editie niet in handen gehad dan weet je van niks. Hetzelfde probleem als bij de opening van Culturele Hoofdstad: gecontracteerde partijen leveren hun product op en niemand die kijkt hoe het resultaat in het grotere geheel past.

Miljoenen bezoekers en bezoeken kunnen we vergeten, er zitten vanaf het begin te veel weeffouten in het geheel die zich niet meer laten camoufleren en repareren. Naar aanleiding van de kostenoverschrijding bij de verbouw van de Lawei in Drachten werd er een hoorzitting gehouden en de mooiste krantenkop die ik voorbij zag komen was: Niemand deed iets fout en toch ging het fout. In het kader van Culturele Hoofdstad zou je kunnen koppen: Iedereen had het beste voor met de stad maar niemand deed z’n best.

Tijd voor andere spelers

Dat wethouder Henk Deinum een prima traptechniek heeft bleek tijdens het onlangs geopende interactieve voetbalveldje in het Oostervijverpark. Voor wie niet zo goed bekend is in Leeuwarden, dat is achter het pand van theatergezelschap http://tryater.nl op de hoek van de Oostersingel en de Bleeklaan. Een fraai contrast tussen dit veldje met vier digitale doelen en de organisatoren van de slaapverwekkende opening van Culturele Hoofdstad. Zoals de wethouder bij de ingebruikname memoreerde, in zijn jonge jaren werden er met vier jassen twee doelen gemaakt, speelden twee teams een voetbalwedstrijd en bezorgden verdwaalde ballen overlast. Bij dit interactieve speelveldje kunnen de deelnemers kiezen uit verschillende programma’s met andere manieren van punten scoren. Vier digitale doelen zonder keeper, zodra de bal een kunststofscherm raakt is er gescoord. Na afloop van een spelletje klinkt een stem: tijd om van spelers te wisselen. Het betreft een nieuwe manier van een voetbalspelletje spelen en met het pand van Tryater op de achtergrond dacht ik: hier participatie en interactie, daar het tegendeel.

Negentig procent van de Leeuwarders merkt helemaal niets van Culturele Hoofdstad, de bulk van de toeristen blijft in het centrum hangen. Passief participeren kan door een toegangskaartje te kopen voor een evenement voor zover verkrijgbaar en voor de mensen betaalbaar. En dat is het wel zo’n beetje. Niet verbazingwekkend dat een en ander niet echt leeft. Bij gelijkblijvende omstandigheden bestaat het nalatenschap van het project uit elf fonteinen. Culturele Hoofdstad als voer- of vaartuig voor vriendelijke verandering? Over een paar weken in recreatiegebied de Groene Ster een muzikale conferentie over weidevogels met duizend blaasinstrumenten. Gaat dat concreet wat opleveren? Het beoogde doel is melkveehouders tot een gedragsverandering te verleiden, intensieve melkveehouderij zoals we die nu kennen is funest voor weidevogels. Worden melkveehouders benaderd om het evenement te bezoeken zodat er een discussie op gang kan komen? Krijgen ze alternatieven voor hun bedrijfsvoering aangereikt? Zomaar wat dingen die bij mij opkwamen, de organisatie van Culturele Hoofdstad pretendeert een bepaald doel na te streven waar die conferentie instrumenteel in is. Als belangstellenden nemen we natuurlijk graag kennis van het veronderstelde causale verband.

Het nalatenschap van Culturele Hoofdstad gaat door het leven als Agenda 2028, begrijp ik en bij mij gaan dan alle alarmbellen rinkelen. Ik herinner mij een sessie op een maandagavond in stadsschouwburg de Harmonie waar de kwartiermakers hun strategie voor de realisatie van het bidbook presenteerden. Een A-agenda met projecten uit dat bidbook die afzonderlijk zouden worden uit- en aanbesteed aan professionele marktpartijen en een B-agenda met punten die aan vijf E-aspecten zouden moeten voldoen. Ik heb nooit kunnen onthouden waar die vijf E’s op betrekking hadden, van die B-agenda hebben we nooit meer iets vernomen: de Friese samenleving is zelf aan het organiseren geslagen. Dit jaar derhalve van alles te beleven in de provincie, je krijgt er helaas niks van mee. Geen participatie en geen interactie, voor het nalatenschap wordt het tijd voor andere spelers.

Na-apen

Friesland groeit economisch minder dan landelijk gemiddelde. Niet echt nieuws want elk jaar het geval, Eindhoven snelste groeier vanwege Brainport. Watertechnologie-instituut Wetsus krijgt paar miljoen van provincie en Leeuwarder wethouder Friso Douwstra van economische zaken boekt inspiratiereis naar Japan. Probeer daar maar eens chocolade van te maken. Ooit boekte een Leeuwarder wethouder van economische zaken een inspiratiereis naar het Amerikaanse Silicon Valley. Veel bestuurders en beleidsmakers zijn daar wezen kijken, nergens ter wereld is een tweede Silicon Valley ontstaan. In het verleden zijn er weleens mensen vanuit Eindhoven richting Noord-Nederland afgereisd om te vertellen over het succesvolle bedrijvencluster aldaar. Het is in deze contreien niet gelukt een tweede Brainport van de grond te krijgen. Vanuit de hele wereld komen er mensen naar Leeuwarden om de Watercampus te bewonderen, toch zal er nergens een tweede ontstaan ook al zou het duo Boonstra – Buisman gekloond (kunnen) worden. Als een bedrijvencluster succesvol is gebleken dan ontstaat er nergens een exacte kopie. Na-apen is een zinloze bezigheid.

Desondanks wordt het soms toch geprobeerd. Een expertisecentrum voor biobased economy conform het Wetsus-model, dat leek sommige mensen in Noord-Nederland wel wat. Veel bedrijven in uiteenlopende bedrijfstakken moeten iets met water doen ook al is het geen kernactiviteit. Water ten behoeve van productieprocessen met na afloop afvalwater, water uit grondstoffen om van melk melkpoeder te maken, water toevoegen aan producten zoals bier en frisdranken, allemaal voorbeelden waarbij water wordt gebruikt. Omdat het voor deze bedrijven geen zin heeft om waterspecialist te worden heeft een organisatie als Wetsus bestaansrecht: het kan uiteenlopende kennis van water bundelen en tegen betaling aanbieden. Financiering van overheidswege blijft desondanks nodig en die is na vijftien jaar nog steeds niet structureel geregeld. Een beoogd expertisecentrum voor een biobased economy kampt met een dubbelprobleem: startende bedrijven die op dit terrein iets willen doen hebben geen geld voor wetenschappelijk onderzoek. Genoeg mensen die het ecologische bedrijvenpark in Oosterwolde wel zouden willen na-apen, tot op heden is dat niemand gelukt. Dit bedrijvenpark heeft met Wetsus gemeenschappelijk dat de initiatiefnemers een visie op het gewenste eindresultaat hadden en over de kennis en vaardigheden beschikten om onderweg te kunnen bijsturen. Kijk naar overeenkomsten en verschillen tussen Wetsus, het ecologische bedrijvenpark Oosterwolde en het vooralsnog niet levensvatbare centrum voor een biobased economy en enkele succesfactoren worden zichtbaar. Domweg na-apen is er niet eentje.

Later dit jaar hoopt wethouder Friso Douwstra met een delegatie Friese bedrijven naar Japan af te reizen om daar inspiratie op te doen. De kans dat de delegatie daar inzichten opdoet die hier 1-op-1 toepasbaar zijn is nul. Desondanks kan de reis best wel zinvol zijn wanneer de delegatieleden tot de slotsom komen dat een aangepaste manier van innoveren zeer wel bij de Friese volksaard past. Na-apen gaat in ieder geval niet werken. Economische groei Friesland groter dan het landelijke gemiddelde, dat zou pas nieuws zijn.

De staat van Friesland

Gaat het project Culturele Hoofdstad structureel wat opleveren? De eerste lakmoestest is die van de internationale handelsdag tijdens de jaarvergadering van de wereldhandelscentra. Aangezien de deelnemerslijst online valt te raadplegen op http://www.internationaltradeday.nl kunnen we zien dat niet veel Friese bedrijven zich hebben aangemeld. Dat zegt niet alles, slechts enkele hoeven een klapper te maken. In ieder geval kan iedereen die dat wil aan het einde van het jaar de betreffende bedrijven vragen of ze geprofiteerd hebben van dit jubeljaar. Onder de deelnemers de Friese Onderneming van het jaar: watertechnologiebedrijf Paques uit Balk. Afgaand op berichtgeving in de Leeuwarder Courant van woensdag 11 april hield de topman van dat bedrijf bij de prijsuitreiking een pleidooi voor een hub aangaande een biobased economy in Friesland. De eerste pogingen om wat van de grond te krijgen in Noord-Nederland stemmen niet vrolijk, we mogen hopen dat in de club meer leven zit dan in hun website http://www.biobrug.nl . Wellicht is de komst van een Friese campus een mooie gelegenheid voor een doorstart.

Paques kreeg de prijs uit handen van gedeputeerde Sander de Rouwe die last heeft van de zeldzame aandoening suikerbroodsyndroom, het verwarren van correlatie met causaliteit betreffende exporteren en innoveren. Mogelijkerwijs gaat zijn partijgenoot Friso Douwstra, de Leeuwarder wethouder van economische zaken,¬† hem daarvan afhelpen: die heeft op kosten van de samenleving bij een bank een inspiratiereis naar Japan geboekt. Japanse bedrijven benaderen innoveren anders dan westerse bedrijven, bij westerse bedrijven staat expliciete kennis voorop en bij Japanse bedrijven persoonsgebonden kennis. Expliciete kennis is te vangen in geschreven teksten, in symbolen en formules en schema’s. Persoonsgebonden kennis bevindt zich in de hoofden van de mensen en laat zich niet gemakkelijk expliciet en overdraagbaar maken. De kunst is om organisaties zo in te richten dat dergelijke kennis toch te benutten is, tegenwoordig zouden we dat sociale innovatie noemen. Ooit had Stenden Hogeschool een kenniscentrum sociale innovatie maar dat is geen succes geworden, de medewerkers ontbeerden affiniteit met het bedrijfsleven. Destijds daar nog een kijkje wezen nemen in het kader van http://www.europaomdehoek.nl . Geen idee aan welke projecten we half mei in het jaar van Leeuwarden Culturele Hoofdstad van Europa in Friesland een bezoek kunnen brengen.

Als het gaat om de toekomst van de provincie dan staat Friesland er beroerd voor, ik kan geen samenhang in beleid ontdekken. Gebrek aan visie zou een geschikte verklaring kunnen zijn.