Besluitvaardig

Als er iets de afgelopen twintig jaar niet is veranderd in Leeuwarden dan is het wel de wijze waarop besluiten worden genomen. Op het gebied van harde infrastructuur is de nodige vooruitgang geboekt, als het gaat om zachte infrastructuur dan is alles bij het oude gebleven. Het geklungel rond de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) was voor mij aanleiding in de uitverkoop het boek “Hoe richt je een zwerm?” te kopen. Die 15 euro hebben mij echt de kop niet gekost. Het volgende stukje tekst is afkomstig uit dat boek. Bij moderne vraagstukken is het vaak net alsof je naar een voetbalwedstrijd op een zeshoekig veld zit te kijken, waarvan de lijnen beweeglijk zijn, met voortdurend wisselende teams, doelen die van plek en omvang veranderen, met scheidsrechters die elkaar in de weg lopen, onnavolgbare beslissingen nemen en steeds wisselende spelregels lijken te hanteren. Toeschouwers staan soms te juichen, komen een andere keer opeens van de tribune af om zich met het spel te bemoeien en lopen even snel weer massaal weg. Kortom, het is een kakofonie van jewelste, waarin het niet eenvoudig is om elkaar ergens op de middenstip terug te vinden.

Je zou bijna denken dat het over de uitvoering van de WMO in Leeuwarden gaat. De auteurs van het boek stellen dat er vier verschillende soorten vraagstukken zijn. Simpele vraagstukken kennen een directe relatie tussen oorzaak en gevolg. Bij ingewikkelde vraagstukken analyseren experts de relatie(s) tussen oorzaak en gevolg. Bij chaotische vraagstukken is het zaak snel stappen te zetten om neergang te voorkomen. In het geval van complexe vraagstukken is er vooraf geen relatie zichtbaar tussen oorzaak en gevolg. De schrijvers hebben dit raamwerk niet zelf bedacht, ze hebben zich laten leiden door http://hbr.org/2007/11/a-leaders-framework-for-decision-making . De rest van het boek is gewijd aan een eenvoudige aanpak voor complexe vraagstukken. Dat is mooi want dan kunnen de leden van het College van B&W van Leeuwarden er ook iets mee. De verantwoordelijke wethouder heeft naar eigen zeggen het college op 1 – 0 achterstand gezet, daarmee duidelijk makend dat hij geen idee heeft welk spel er wordt gespeeld. Met de besluitvaardigheid van lokale politici is het nog altijd beroerd gesteld.

Advertisements

Vooruitgang

Zelden nieuwe gezichten op de nieuwjaarsreceptie van de provincie Friesland, eentje kwam aan mijn tafeltje staan. Terug van lang weggeweest uit Leeuwarden, bleek het te gaan om iemand die lang geleden voor de lokale PvdA actief was. Herinneringen ophalen derhalve, maar hoe zat het destijds ook alweer? In 2017 trad Arno Brok aan als Commissaris van de Koning, wat was de reden dat hij ooit wethouder in Leeuwarden werd? Gelukkig wist ik de naam van zijn voorganger zodat het activeren van een zoekmachine niet moeilijk was. Het eerste resultaat mocht er zijn http://www.cobouw.nl/artikel/280186-wethouder-leeuwarden-treedt-af-na-bouwaffaires . In het artikel wordt gerept over het aftreden van het voltallige College van B&W van Leeuwarden in verband met de kostenoverschrijding betreffende de bouw van het stadskantoor, tegenwoordig gemeentehuis genoemd. Oud-burgemeester Bilker van Kollumerland kan zich blijkens zijn afscheidsinterview in de Leeuwarder Courant herinneren dat hij van de ene op de andere dag wethouder af was. De fractie van D66 (al jaren zonder apostrof geschreven) had namelijk de eigen wethouder uit het college teruggetrokken. Tegenwoordig kan het niet meer omdat de wethouder in tegenstelling tot die tijd geen lid van de raad is. Nu zou iemand een motie van wantrouwen moeten indienen die een meerderheid moet zien te verwerven, destijds konden een paar raadsleden een college ten val brengen.

Als lid van het afdelingsbestuur mocht ik als waarnemer die fractievergadering bijwonen. De vergadering werd gehouden in de kamer van de wethouder, elders in het stadhuis zaten Inge van Ammers en Jan Greving met elkaar te praten in afwachting van wat zou gaan gebeuren. Ik kan mij herinneren dat ze bijna omvielen van verbazing na het horen van het besluit. Na het aftreden van Inge van Ammers als wethouder mocht Arno Brok aan de bak. Een van zijn laatste acties als wethouder was het sluiten van zwembad Kalverdijkje en mijn eerste optreden als raadslid. Vervolgens kwam architect Abe Bonnema te overlijden, die had in zijn testament bepaald dat er geld beschikbaar kon komen voor een nieuw Fries museum op of aan het Wilhelminaplein. Het verloop van een en ander mag bekend worden verondersteld, in die tijd kwam ook watertechnologie-instituut Wetsus op. Wetsus is inmiddels toe aan de honderdste promotie, vorig jaar ging de Friese campus van de Rijksuniversiteit Groningen van start. Het verloopt doorgaans allemaal wat moeizaam, je kunt moeilijk beweren dat er de afgelopen twintig jaar in Leeuwarden geen vooruitgang is geboekt.

Symboolpolitiek

Immer een verrassing wat de lokale boekhandel in de uitverkoop heeft. Daags na de nieuwjaarstoespraak van Commissaris van de Koning Arno Brok lachte mij een onweerstaanbaar boek toe: Hoe richt je een zwerm? Een eenvoudige aanpak voor complexe vraagstukken. De commissaris had mooie woorden gesproken over het project Culturele Hoofdstad, de Friese gemeenschap is tot grootse dingen in staat. Oeds Westerhof en Tjeerd van Bekkum hadden alle reden om te glunderen. Onder de aanwezigen ook een viertal jonge(re) vrouwen op uitnodiging van de commissaris: het gaat bij de komende Provinciale Statenverkiezing ook over hun toekomst. Tja, maar waarom heeft de jeugd zo weinig belangstelling voor politiek? Veranderende opvattingen over organiseren lijkt een belangrijke verklaring. Waarom in een duffe vergaderzaal zitten wanneer je ook een berichtje de wereld in kunt slingeren? Sympathisanten gevraagd voor wegblokkade had er eentje geweest kunnen zijn. Prompt meldden zich tal van deelnemers. Weet je mensen te raken dan komen ze wel in beweging.

Toen ik het genoemde boek in handen kreeg en het doorbladerde viel mijn oog op het woord cocreatie. Dat fenomeen (her)kende ik. In een filmpje over de meest recente herinrichting van recreatiegebied de Groene Ster noem ik het project een mooi voorbeeld van maatschappelijke cocreatie. Het waterschap wilde schoon water, de gemeente een fietspad, de vissers meer steigers en de naturisten een beschut strandje. Ogenschijnlijk verschillende en tegenstrijdige wensen die uiteindelijke te combineren waren met een fraai eindresultaat. De manier waarop het proces is verlopen verdiende niet de schoonheidsprijs, sommige deelnemers moesten zich een weg naar de overlegtafel knokken. Zou het niet mooi zijn wanneer je deze aanpak weet te professionaliseren? Daarover gaat het boek Hoe richt je een zwerm? Een eenvoudige aanpak van complexe vraagstukken. Ik kan het de Leeuwarder wethouder verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning van harte aanbevelen. De auteurs van het boek zijn verbonden aan http://www.kaapz.nl en hebben ervaring opgedaan met de beschreven methode.

Een Commissaris van de Koning dient boven de partijen te staan en wordt geacht geen partijpolitiek te bedrijven. Resteert symboolpolitiek met een viertal jonge(re) vrouwen. De Friese gemeenschap verdient beter.

Vertrekpunt

De nieuwjaarstoespraak van de Commissaris van de Koning gaat erin als de spreekwoordelijke preek in een ouderling. Arno Brok sprak dit jaar een kleiner aantal grijze koppen toe dan ooit, type bobo dat goed op de winkel weet te passen. Uiterst bedreven in het springen van de ene rijdende trein op een andere, zelf eentje op gang brengen blijkt wat lastig. Friese bestuurders lijken overwegend van mening dat voor het uitoefen van de functie geen relevante kennis en vaardigheden zijn vereist. Kennis van het spoorboekje is toereikend. Een nieuw cultureel spoornet aanleggen is dan natuurlijk te veel gevraagd. Mooie woorden van de commissaris over het nalatenschap van het project Culturele Hoofdstad, nog geen perronopzichter gezien die het sein op groen heeft gezet. De nieuwjaarsreceptie van de provincie Friesland was natuurlijk een mooie gelegenheid om Peter de Haan te vragen wie dat project nu echt heeft bedacht. Ik heb het als volgt begrepen. Een groepje mensen was destijds aan het brainstormen geslagen over belangrijke punten voor de toekomst van de provincie. Het resultaat was een lijstje met tien punten waaronder Culturele Hoofdstad. Een ander punt betrof een China expertisecentrum, of iets vergelijkbaars. Oud-gedeputeerde Jannewietske de Vries bracht Culturele Hoofdstad in bij een bestuursakkoord, voor hetzelfde geld waren we een tweede Giethoorn geworden. De provincie ontplooide wat voorbereidende activiteiten en toen duidelijk werd dat de provincie zelf geen European Capital of Culture kon zijn werd Leeuwarden gevraagd zich kandidaat te stellen. De stad heeft zelf de ambitie nooit gehad, in de eerste maanden van 2012 was het lange tijd spannend of die kandidaatstelling een feit zou worden. Omdat de CDA-fractie uiteindelijk verdeeld stemde was de meerderheid groter dan een enkele stem. Het eindresultaat mocht er zijn, al met al meer geluk dan wijsheid.

Wie de besluitvormingstrajecten rond een nieuw Fries museum op een vernieuwd Wilhelminaplein en het project Culturele Hoofdstad van dichtbij heeft gevolgd weet dat het eindresultaat niet lijkt op het vertrekpunt. Best wel opmerkelijk, bij bewust beleid gaat het om het overbruggen van de huidige situatie en een (politiek) gewenste situatie. Daartoe worden beleidsinstrumenten ingezet met de stilzwijgende veronderstelling dat de uitgevoerde acties het beleidsdoel dichterbij brengen. Omdat je niet alles van tevoren kunt weten is er in de beleidswetenschap sprake van het begrip begrensde rationaliteit. Omdat Friese bobo’s het nooit nodig vinden om relevante kennis en vaardigheden te verwerven is hun rationaliteit zeer begrensd. In het algemeen doen ze maar wat. We mogen met een geslaagde Culturele Hoofdstad onze handjes dichtknijpen.

Levert het project een nieuwe Gouden Eeuw voor Friesland op? Niet wanneer iedereen op die dichtgeknepen handjes blijft zitten. Gelukkig zijn er twee kwartiermakers aangewezen, maar die zullen voor een definitieve oplossing moeten wachten op een nieuw College van Gedeputeerde Staten. Onlangs zat er in de stapel reclamefolders ook eentje van de provincie Friesland: initiatiefrijke burgers gezocht voor subsidies, of iets dergelijks. Zie http://www.streekwurk.frl . Het vervelende is natuurlijk dat het ontvangen van die folder en het krijgen van een idee voor een project veelal gescheiden zijn in de tijd. Ik heb mijn exemplaar bewaard ook al heb ik (nog) geen idee voor een project. Menigeen heeft wellicht een suggestie voor een project maar geen weet van de subsidiemogelijkheden. Leuk klusje voor de kwartiermakers, vraag en aanbod bij elkaar brengen. Gewoon beginnen lijkt mij een prima vertrekpunt, op dikke beleidsnota’s zitten we niet te wachten. Bobo’s krijgen die toch niet uitgevoerd.

Gelukkig Nieuwjaar

Iedereen de beste wensen voor 2019! Was ook dit jaar Leeuwarden maar weer Culturele Hoofdstad, een van de reacties in de bijlage van de Leeuwarder Courant op de laatste dag van 2018. Eigenlijk hoeft niets ons ervan te weerhouden om het feestje voort te zetten, de vraag is natuurlijk: Wie neemt het initiatief? De gemeente Leeuwarden wendt een deel van de vorig jaar ingevoerde toeristenbelasting aan voor een vervolg op het culturele feestje, vooralsnog is onduidelijk wie de uitvoering ter hand neemt.

Weinig mensen weten hoe lastig bestuurlijke besluitvormingstrajecten soms in elkaar steken. Aangezien mijn eigen archief onvolledig is heb ik voor deze gelegenheid een zoekmachine geactiveerd met een verrassend resultaat, een stukje met de titel “Met vriend Elzinga heeft Culturele Hoofdstad geen vijanden meer nodig”. Nooit geweten dat er hele weblogstukjes aan mij worden gewijd, maar in deze krijg ik wel erg van onderuit de zak http://openbidboek.wordpress.com/tag/wietse-elzinga/ . Het deed mij een beetje denken aan de memoires van voormalig raadslid Piet van der Wal. Bij het verschijnen destijds even gekeken of ik ook met naam werd genoemd. Die eer viel mij niet ten deel, ik werd afgeschilderd als een van de sukkels die een nieuw Fries museum op een vernieuwd Wilhelminaplein mogelijk had gemaakt. Volgens het oud-raadslid terecht uit de daaropvolgende gemeenteraad weggestemd. Het Fries museum trok vorig jaar een recordaantal van 350.000 bezoekers, met dit soort cijfers wil ik wel als een sukkel door het leven gaan.

Kunnen we ook wat leren van 2018? Ambtelijke types kunnen niet organiseren en politici weten niet te inspireren.Ze kunnen wel faciliteren door middelen beschikbaar te stellen. In de aanloop naar de Provinciale Statenverkiezing in maart kijken we natuurlijk scherp naar wat de politieke partijen voornemens zijn te doen aangaande cultuur. Ter herinnering: van de huidige collegepartijen was er maar eentje echt voor het project Leeuwarden Culturele Hoofdstad. Wie wil dat het feestje een vervolg krijgt moet gewoon slim stemmen. Een gelukkig nieuwjaar!

Robuust

Met de Kerstdagen ‘s avonds de Stormruiter op het tv-kanaal van de regionale omroep, dat hadden we niet gezien wanneer Leeuwarden geen Culturele hoofdstad was geworden. Geen Reuzen en ga zo maar door. In bepaalde opzichten is het project geslaagd, in veel andere daarentegen niet. Het bestuurlijke aspect mag je rustig omschrijven als een drama. Misschien dat Jos Thie, de man achter de Stormruiter, er (alsnog) iets moois van kan maken. Op 6 september 2013 werd bekend dat Leeuwarden European Capital of Culture 2018 zou zijn. Eerste reactie van de bobo’s: vooralsnog nemen we rust en doen we niks. Met voorsprong het domste besluit in het hele traject, het momentum ging verloren en een niet-succesvolle opening van het Culturele Hoofdstad-jaar heeft daar geen verandering in kunnen aanbrengen. Veel inwoners van Leeuwarden hebben weinig of niets van LF2018 meegekregen en dat komt omdat ze nagenoeg nergens bij betrokken zijn geweest. Mensen die de Reuzen hebben mogen aanschouwen hebben tenminste 1 positieve herinnering, het merendeel geen enkele. Bedenk dat sinds enige tijd Culturele Hoofdsteden twee jaar eerder worden aangewezen dan ten tijde van Leeuwarden met als doel om ze in de gelegenheid te stellen adequate kennis en vaardigheden te verwerven. Leeuwarden begon met niks doen.

De radiostilte werd verbroken op een maandagavond in stadsschouwburg de Harmonie. De kwartiermakers maakten bekend dat er twee agenda’s zouden komen, een A-agenda met projecten uit het bidbook die individueel uit- en aanbesteed zouden worden aan professionele marktpartijen. Om de gemeenschap er ook bij te betrekken werd een B-agenda geproclameerd met punten die aan vijf E-aspecten zouden moeten voldoen. Die agenda is er nooit gekomen, bij de proclamatie werd niet duidelijk gemaakt wie hem zo opstellen, financieren en uitvoeren. Die vijf E-aspecten betroffen de E van Europa (Verbonden met Europa), de E van Empowerment (Iedereen doet mee), de E van Experience (Gastvrije omgeving), de E van Ecology (Duurzame toekomst) en de E van Entrepreneurship (Kansen voor ondernemers). Hoeveel suggesties voor projecten er verloren zijn gegaan omdat ze niet aan deze criteria voldeden is niet bekend.

De kwartiermakers hadden goed naar andere Culturele Hoofdsteden gekeken om ze zien wat wel of niet werkt. Een grote organisatie die zelf alles organiseert was niet in beeld, heel verstandig want anders gaat een groot deel van de tijd, energie en middelen in de organisatie zitten. Het idee om de projecten uit het bidbook door professionele marktpartijen te laten uitvoeren om de kans op een totale mislukking te verkleinen is te volgen. Het evidente nadeel van het weglekken van opgedane kennis en vaardigheden is helaas bewaarheid geworden. Wie wil dat een systeem of ander geheel robuust is voor veranderingen in de omgeving moet er voor zorgen dat het geheel divers is samengesteld. Een wetmatigheid betreffende systemen, dat had je kunnen en moeten weten. Met inachtneming van relevante wet- en regelgeving mag iedereen wat organiseren en dat is uiteindelijk ook gebeurd. De (culturele) helden van 2018 zijn de mensen die de gelegenheid hebben benut om iets te organiseren en de talloze vrijwilligers die hebben geholpen een en ander in het vat te gieten. Friese bobo’s hebben er dit jaar niks van gebakken.

Nostalgie

Wat iemand op het provinciehuis destijds heeft bewogen het roulatieschema van Europese Culturele Hoofdsteden te bestuderen weet ik niet. Om de geesten voor kandidaatstelling rijp te maken werd huis aan huis een krantje bezorgd. Ik heb mijn exemplaar lange tijd bewaard maar toch weggedaan. Het was oorspronkelijk de bedoeling om ook tal van evenementen te organiseren als opwarmertje, die hebben we nooit mogen meemaken want niet georganiseerd. Begin 2013, het jaar van kandidaatstelling, zag het er niet goed uit. Veel geld in rook opgegaan, we weten nog steeds niet waaraan en hoeveel. Leeuwarden zou zich kandidaat moeten stellen voor Culturele Hoofdstad 2018, het was inmiddels wel duidelijk dat de provincie Friesland dat niet zou kunnen zijn. De animo onder lokale politici was gelet op de voorgeschiedenis niet groot. Toch hoefde er alleen maar een document ingeleverd te worden. Het winnen van de titel European Capital of Culture is in eerste instantie een schoonheidswedstrijd om het mooiste boek met plannen: wat zou je doen wanneer je de uitverkiezing wint? Het archief van de Leeuwarder Courant zit vol met ingezonden stukken van mensen die destijds vonden dat de stad zich niet kandidaat moest stellen. Leeuwarden zou het organiserend vermogen missen, het thema gemeenschap suggereerde nationalistische gevoelens, een enkeling meende de geur van bruine hemden te moeten ontwaren. Anderen wezen op de kloof tussen stad en platteland, het aantal argumenten om niet mee te dingen naar de titel leek schier eindeloos.

Sommigen begrepen helemaal niets van het fenomeen Culturele Hoofdstad, ik kan mij een openbare ledenvergadering van de PvdA in de Bres herinneren waar Lutz Jacobi vroeg waar het goed voor was. Toenmalig fractievoorzitter Sjoerd Feitsma zei: het levert werkgelegenheid op. Toen was het goed. Vervolgens mocht een stel jonge honden een eerste versie van het bidbook opstellen. Een deel heeft na gebleken succes de gemaakte uren vergoed gekregen.

Op deze plek is de afgelopen jaren het nodige gepubliceerd over Culturele Hoofdstad, begin 2013 was dat geen vanzelfsprekendheid. Mij allereerste stukje verscheen op een andere plek op 13 september 2005 toen wel meer raadsleden een weblog hadden. De lijsttrekker van de PvdA voor de komende verkiezing voor Provinciale Staten Marijke Roskam was destijds stagiaire bij de regionale omroep en had interesse in bloggende politici. Zodoende zat ik op zekere dag samen met Sybren Posthumus en Thea Koster in een radioprogramma over dit onderwerp. Een grote uitgever wilde geld verdienen aan bloggende Nederlanders, kocht een provider op maar kreeg de overdracht technisch niet voor elkaar. De eerste 799 stukjes zijn daarbij verloren gegaan, eind januari 2013 verscheen op deze plek de achthonderdste. Van het oorspronkelijke voornemen bij de duizendste te stoppen heb ik maar afgezien.

Op 6 september 2013 werd Leeuwarden uitgeroepen tot Culturele Hoofdstad 2018 van Europa. In het novembernummer van stadsblad Liwwadders blikte Andries Veldman terug op de iconische foto gemaakt op die dag op het Gouverneursplein: na ruim vijf jaar na het winnen van de titel zijn nagenoeg alle hoofdrolspelers van het toneel verdwenen.

Tijd voor reflectie

Als er iets in de Leeuwarder Courant leeft dan is het wel het nalatenschap van Culturele Hoofdstad. Het ene ingezonden stuk na het andere, het project is volgens de scribenten een eclatant succes (gebleken). Een beetje observeren leert dat menig inwoner van Leeuwarden weinig tot niets van het fenomeen heeft meegekregen, echt een succes zou ik het niet willen noemen. Laat onverlet dat het project het nodige heeft losgemaakt. Maar krijgt het een vervolg? Ik zie van alles voorbij komen maar nergens meldingen van wie wat gaat doen. Voor zover (mij) bekend zijn er twee namen van kwartiermakers bekend en dat er voor elk van de jaren 2019 en 2020 twee miljoen euro beschikbaar is. Dat is beter dan niets, vooralsnog lijkt het erop dat een nieuwe organisatie ter opvolging van de huidige stichting achter Culturele Hoofdstad gewoon bij nul moet (door)starten. Veel mensen zijn dit jaar voor het eerst aan het organiseren geslagen, enkelen hebben al aangegeven dat het succes naar meer smaakt. Mooi. Afhankelijk van de omvang van het beoogde (culturele) evenement komt 2019 voor velen te vroeg, mogelijkerwijs 2020 ook. Op sommige plaatsen in Friesland worden al eens in de vier jaar dingen georganiseerd, het bekendste voorbeeld is de Slachtemarathon. Maar ook dorpen als Bantega komen eens per vier jaar in actie, voor hun happening moet zo ongeveer het hele dorp aan de bak en een hogere frequentie is niet realiseerbaar. Het lijkt erop dat je pas in 2022 kunt vaststellen of het project Culturele Hoofdstad als katalysator heeft gewerkt.

Dan is vervolgens de vraag: gaan de inwoners van deze provincie uit zichzelf wat organiseren of hebben ze een vaandel nodig om achteraan te marcheren? Ik zou vooralsnog maar uitgaan van het laatste. Gaat het tot de taak horen van de nieuwe organisatie om samen met relevante actoren een inspirerend thema te bedenken? Lijkt mij niet verkeerd. Projecten programmeren die anderen links laten liggen is een wat smalle taakinvulling, meer dan in het verleden is het belangrijk dat mensen en middelen bij elkaar worden gebracht. De nieuwe organisatie als makelaar in mensen en middelen.

Gelet op de euforie na afloop zou je bijna denken dat alles van een leien dakje is gegaan. Het tegendeel was zo ongeveer het geval. Opmerkelijk ingezonden stuk van de hand van Peter de Haan in de Leeuwarder Courant, naar eigen zeggen de enige echte initiatiefnemer tot kandidaatstelling. Hij liet na te vermelden dat het aanvankelijk de bedoeling was om de provincie Friesland kandidaat te stellen voor Culturele Hoofdstad ook al was elders een vergelijkbare poging gesneefd. Op een vrij laat moment kreeg Leeuwarden het verzoek zich te kandideren, wegens het ontbreken van een boek met plannen zaten de raadsleden daar toch even tegenaan te hikken. Ervaring heeft inmiddels geleerd: ambtelijke types kunnen niet organiseren. Genoeg stof ter overdenking lijkt mij.

Land van prutsers

Naar aanleiding van de demonstraties van gele hesjes verscheen een tijdje terug in de Volkskrant een aardige column: Nederland is het land van prutsers. Immer leuk en leerzaam om de lezen, het spel en de knikkers van de hand van Frank Kalshoven. http://www.volkskrant.nl/columns-opinie/nederland-eindigt-met-38-8-procent-op-prutserplek-2~bb865af7/ . Naar aanleiding van berichtgeving over bezuinigingen bij het Medisch Centrum Leeuwarden vanwege een begrotingsblunder en het gedoe rond de Wet Maatschappelijke Ondersteuning in Leeuwarden even het archief geraadpleegd. Hoe worden kosten en baten in de gezondheidssector eigenlijk bepaald? Ooit werd voor de gemeenteraad de programmabegroting ingevoerd in het kader van dualisme. De achterliggende gedachte was dat de raad het College van B&W zou kunnen aansturen op basis van gewenste maatschappelijke effecten. Een gewone begroting gaat over verwachte inkomsten en uitgaven in een toekomstige periode, bij een programmabegroting gaat het bovendien over gewenste (maatschappelijke) uitkomsten. Geen idee of dat instrument nog wordt gehanteerd, het valt voor raadsleden niet mee zodanige doelstellingen te formuleren dat je het college ermee op pad kunt sturen.

Het rijk draagt in het kader van decentralisatie taken over aan gemeenten en doet daar minder geld bij. De gemeenten moeten maar zien hoe ze de bezuiniging realiseren. Naar aanleiding over gedoe rond de vorming van een of andere alliantie vroeg ik mij af: weten we lokaal inmiddels hoeveel welzijn we voor onze centen krijgen? Opmerkelijk vond ik het ingezonden stuk in de Leeuwarder Courant van de hand van een opbouwwerker die niet wist of minder welzijnswerk ook slechter is. Kennelijk weten de mensen in het veld ook niet hoe de vlag erbij hangt.

Een paar jaar verscheen in Harvard Business Review een artikel over het berekenen van kosten en baten in de (Amerikaanse) gezondheidssector. Een beetje rare plek voor een dergelijk stuk maar dat komt omdat een van de auteurs, de hoogleraar concurrentiestrategie Michael Porter, bekend van het 5-krachtenmodel en de waardeketen, een autoriteit is in het bedrijfsleven. Een medisch tijdschrift zou het wellicht niet snel accepteren en publiceren. Geen makkelijk verteerbare kost, neem gerust het reces ervoor: http://hbr.org/2011/09/how-to-solve-the-cost-crisis-in-health-care . Bekijk in ieder geval even het interview met beide auteurs als appetizer. Inwoners van Leeuwarden zien graag een goed onderbouwde oplossing tegemoet aangaande hun welbevinden. Op gepruts zitten we niet te wachten.

Bubbelen

Als er iemand in een eigen bubbel leeft dan is het wel de Friese gedeputeerde Sietske Poepjes van cultuur. Het culturele veld is in rep en roer vanwege een voorgenomen herijking, volgens Poepjes zijn de spelers nog niet gewend aan het nieuwe denken. Nieuwe denken? Heeft er iemand op het provinciehuis eigenlijk wel nagedacht? Rare gang van zaken, Provinciale Staten dragen vlak voor het jaar van Culturele Hoofdstad het College van Gedeputeerde Staten op een herijking voor te bereiden. Kennelijk niet bewust van de mogelijke impact van het fenomeen. Niet echt verbazingwekkend, van de collegepartijen waren er twee destijds gewoon tegen, slechts eentje echt voor en de andere niet bijster enthousiast. Nu het jaar bijna verstreken is en cultuur veel heeft losgemaakt bij de inwoners van Friesland menen de collegepartijen over hun graf heen te moeten regeren en en passant het cultuurbeleid te moeten kannibaliseren. Iets anders kun je het bijna niet noemen. Over zo’n drie maanden verkiezingen voor een nieuwe Provinciale Staten, nieuwe gezichten nieuwe inzichten. Waarom een besluit nemen over een onderwerp dat niet eens urgent is?

Onlangs hield een journalist op hemelsbreed een paar honderd meter vanaf het provinciehuis een lezing over bubbels. Helaas op nagenoeg hetzelfde tijdstip als de inleidende schermutselingen betreffende de herijking van het provinciale cultuurbeleid. Moraal van het verhaal: de bestuurlijke elite is te weinig divers samengesteld en dat is mogelijkerwijs de reden dat die elite het contact met de gewone man op straat is kwijtgeraakt. Je zou bijna denken dat die journalist het over de provinciale politici had. Het jaar van Culturele Hoofdstad is een succes gebleken dankzij de inspanningen van die vele gelegenheidsorganisatoren. De aanloop tot de kandidaatstelling was bestuurlijke bagger, na het winnen van de titel European Capital of Culture 2018 stelden de kwartiermakers voor de projecten uit het bidbook individueel uit en aan te besteden. Zo geschiede met als reden dat daarmee de kans op mislukking verkleind zou worden. Mensen die goede herinneringen hebben aan de Reuzen weten veelal niet dat die charmante verschijningen helemaal niet in de oorspronkelijke plannen voorkwamen. Mooi afscheidscadeau voor vertrekkend schouwburgdirecteur Arthur Oostvogel overigens, als een kans zich voordoet moet je die benutten. Op tal van plekken zijn mensen aan het organiseren geslagen, niet dankzij maar ondanks de organisatie achter LF2018. Wie wil dat een systeem of ander geheel robuuster wordt moet zorgen voor verscheidenheid. Gaat er ergens iets mis dan is er altijd wel een onderdeel dat voor compensatie zorgt. Niet alles kwam dit jaar van de grond, zo werd de extra editie van de Slachtemarathon geschrapt wegens gebrek aan belangstelling. Niemand heeft het gemist.

Cultuur leeft in Friesland meer dan ooit tevoren, de voorgenomen herijking dreigt alles teniet te doen. Afgaand op berichten in de media heeft gedeputeerde Poepjes bij de overdracht aan de volgende twee Europese cultuurhoofdsteden gezegd dat we in Friesland kleur op de wangen hebben gekregen. Bij mij staat het schaamrood op de kaken vanwege zoveel kinderlijk amateurisme aangaande cultuur.